De betekenis van het levensboek in de zorg

 

Een levensboek is een boek over iemands leven. Terugkijken creëert de mogelijkheid om met iemand belangrijke gebeurtenissen uit het leven te herbeleven. Het levensboek krijgt zo een belangrijke verwerkings- en herinneringsfunctie. Ook familie en zorgverleners van de zorgvrager, kan het levensboek van belang zijn. Het levensboek helpt bij het leveren van individuele (cliëntgerichte) zorg. Bij het werken met levensboeken wordt gebruik gemaakt van het gegeven dat herinneren met behulp van foto’s en voorwerpen makkelijker gaat dan het louter herinneren. Het levensboek is een praktische toepassing van reminiscentie (het ophalen van herinneringen).


Vaak komen bij het maken van een levensboek gegevens over de persoon (bewoner, patient, client) boven tafel waar je als begeleider anders moeilijk achter komt. Bijvoorbeeld over de normen en waarden die iemand heeft en de gewoontes die hij of zij vroeger had. Deze staan zelden in het zorgdossier, omdat dit meer 'zakelijke  informatie' bevat. Terwijl het juist die persoonlijke dingen zijn waar je als begeleider op in wilt spelen.

 

 

  Meer informatie: bel 06 23 64 32 95 of mail naar agmdeboer@quicknet.nl

 

 

Doelgroepen

Levensverhaal als communicatiemiddel tussen bewoner en familie

Levensverhaal om emoties naar boven te halen

Levensverhaal als aanwijzing voor latere zorg

Werkwijze en kosten

 

Doelgroepen

  1. Ouderenzorg: gezonde 55-plussers die de behoefte hebben hun levensverhaal vast te leggen, vragen dit rechtstreeks aan mij en maken geen gebruik van zorg. Ouderen die in een verpleeghuis wonen, kunnen worden geholpen met het vastleggen van hun levensverhaal. Het levensverhaal stimuleert hen bij het ophalen van ervaringen en herinneringen, zodat zij zich weer iemand voelen. Het levensboek dient tevens als informatiebron voor verplegend personeel. Buiten het verzorgings- of verpleeghuis om (bijvoorbeeld door een welzijnsstichting), kan het vertellen en vastleggen van het levensverhaal ook worden aangeboden om isolement en vereenzaming tegen te gaan.
  2. Dementerenden: Dementie gaat niet alleen gepaard met geheugenproblemen, ook gedragsproblemen komen veel voor. Deze zijn erg belastend voor zowel de cliënt als zijn omgeving. Voor iemand die dementeert wordt het steeds moeilijker om activiteiten te beginnen, er aan deel te nemen en deze af te maken. Dit komt door het geheugenverlies en de verwardheid. De cliënt herinnert zich niet meer hoe hij gewone dingen moet aanpakken en voelt zich gefrustreerd en nutteloos. Door samen activiteiten uit te zoeken, die passen bij wat de cliënt kan en wil doen, krijgt zijn leven meer kleur. Het zoeken naar activiteiten die aansluiten bij iemands persoonlijkheid, leefstijl en levenservaring valt niet mee. De cliënt kan zelf niet goed aangeven wat zijn voorkeur heeft en waar hij een afkeer van heeft. Het maken van een levens- of herinneringsboek kan uitkomst bieden.
  3. Jeugdzorg: Het levensboek is vooral van belang voor kinderen die weinig continuiteit hebben gekend en een of meer breuken in hun levensgeschiedenis hebben. Door samen met ouders, pleegouders en begeleiders aan een levensboek te werken, verzamel ik informatie uit heden en verleden. Dat helpt bij het verwerken van wat er is gebeurd en draagt bij aan identiteitsvorming en een positief zelfbeeld. Bovendien verstevigt het de band met de begeleiders.
  4. Mensen met een verstandelijke beperking: De zorg voor deze mensen is vaak levensbreed en levenslang. Een beschrijving van belangrijke gebeurtenissen in het leven van de client en de wijze waarop deze hem of haar hebben beinvloed vormt de eerste paragraaf van een ondersteuningsplan. Van hieruit leg ik de stap naar het levensverhaal, dat samen met de begeleider tot stand komt. Deze moet het uiteindelijk inbedden in het dagelijks leven van en met de client.
  5. Geestelijke gezondheidszorg: Het levensverhaal wordt ingezet als onderdeel van een therapeutisch proces of bijvoorbeeld bij het verwerken van een trauma of een ingrijpende gebeurtenis uit het verlden. Via het levensverhaal komt de persoon in contact met de eigen kracht, zodat identiteit en eigenwaarde worden versterkt.
  6. Verwerking en nieuwe wegen bewandelen: Ik zet het levensverhaal ook in bij niet-therapeutische situaties, bijvoorbeeld wanneer iemand zoekt naar nieuwe wegen en bestemmingen in het leven. Dit kan gebeuren na bijvoorbeeld een burn-out, een scheiding, het verlies van een dierbare (partner, ouder, kind) of het verlies van een baan. Coaches, therapeuten en psychologen verwijzen de client door naar mij. De persoon kan het verhaal zelf schrijven of aan mij vertellen, waarna ik het opschrijf.

 

Communicatiemiddel
 

Naast het verbeteren van de dagelijkse zorg en begeleiding en het stimuleren van herinneringen, dient het levensboek als communicatiemiddel tussen de bewoner en familie. Soms weten kinderen of andere familieleden niet meer waar ze over moeten praten. Het gevolg kan zijn dat ze maar niet meer komen. Een levensboek blijkt vaak een goede ingang te zijn om een gesprek op gang te brengen.

 

Emoties
 

Door dieper in te gaan op het verhaal van de persoon, kan ik (samen met de begeleider) belangrijke emotionele informatie boven tafel halen. Emoties die verdrongen zijn kunnen aan de oppervlakte komen. Mensen raken erdoor uit hun isolement en het contact tussen bewoner en begeleider en familie kan verbeteren. Wanneer de bewoner agressief, depressief of verdrietig is, blijkt dat het boek hem daaruit kan halen. Het werkt in meerdere opzichten veel beter dan een pilletje. De bewoner beleeft veel plezier aan (het opstellen van) zijn of haar levensboek. Als een bewoner verdrietig wordt tijdens het inkijken van het boek, ga dan iets anders met hem of haar doen.

 

Zorg voor later

 

Een levensboek is niet alleen leuk om te maken, maar geeft ook richtlijnen voor de zorg die iemand later wil krijgen. Er kan tenslotte een moment komen dat een bewoner zich verbaal niet meer zo goed weet uit te drukken of in de steek gelaten wordt door de herinnering. Het eerder gemaakte levensboek vormt in zulke gevallen een bruikbaar hulpmiddel. Er staat informatie in die later goed van pas kan komen.

 

Werkwijze of hoe maak ik een levens- of herinneringsboek

  1. De hoofdpersoon of de het personeel van de zorginstantie geven opdracht.Bij gezonde 55-plussers en personen die buiten de zorg om een levensboek laten opstellen, ligt de verantwoordelijkheid voor het tostandkoming van het levensboek bij henzelf. Ik werk dan rechtstreeks in opdracht van de hoofdpersoon. Bij bewoners van een zorginstantie ligt de verantwoordelijkheid voor het tot stand komen van een levensboek en voor een goed vervolg ervan bij het personeel. Zij nemen het initiatief en coördineren taken, zodat er een verantwoord boek ontstaat. Ik werk dan in opdracht van het personeel van de zorginstantie;
  2. Steun en instemming van het management van de zorginstantie is onontbeerlijk om het levensboek te voltooien en ermee te werken;
  3. Ik overleg met de familie over de aanpak en hun bijdrage en ik betrek hen nauw bij het maken van het levensboek. De familie dient bij voorkeur toestemming te geven. Samen met familie en begeleiders bepalen we de doelstelling,de taakverdeling en het tijdsbeslag en maken we het boek;
  4. Het beginpunt is vaak een periode, plaats of gebeurtenis waar de bewoner vaak over praat. Van daaruit maak ik voorzichtig de stap naar andere periodes, plaatsen en gebeurtenissen. Ervaar ik weerstand, dan stoppen we even. Mensen hebben soms een reden om niet over een bepaalde ervaring te praten, bij voorbeeld omdat de herinnering emoties oproept;
  5. Ik creeer een vertouwelijke omgeving en respecteer de privacy van en weerstand bij de hoofdpersoon;
  6. Veel mensen uit de omgeving van de hoofdpersoon kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan het levensboek. Ik voer gesprekekn met de (eventuele) partner, kinderen en kleinkinderen, maar ook kennissen, vrienden, buren, begeleiders en andere belangrijke betrokkenen
  7. Tijdens de gesprekken maak ik aantekeningen en werk die uit. De gegevens worden gebundeld en krijgen hun plekje in het boek, binnen de bepaalde levensfase waar ze thuis horen;
  8. De familie levert foto's of andere illustraties (bijvoorbeeld krantenknipsels, geboorte- en trouwkaartjes of prentenboeken). Deze kunnen de tekst illustreren, maar dat is alleen zinvol als ze bij de person associaties oproepen. Ze kunnen ook worden gebruikt om herinneringen op te roepen;
  9. Het geheel wordt bijvoorkeur in een losbladige systeem vastgelegd, zodat bladen met informatie tussengevoegd kunnen worden. En zo hoeft niet elke keer het totale boek bekeken te worden. Het kan soms voor iemand overzichtelijker zijn om slechts een bepaalde fase uit het leven te bekijken en alleen deze pagina´s uit het boek te halen, zodat de bewoner niet afgeleid wordt door de rest van het boek;
  10. In overleg met bewoner en familie wordt afgesproken wie toegang heeft tot het levensboek. Voor zover dat kan, beslist de bewoner zelf over het laten zien van het eigen boek aan anderen. Meestal staat het boek, net zoals een fotoboek, bij de bewoner op de kamer. Dit kan anders worden afgesproken;
  11. Na afloop draag ik het levensboek over aan de opdrachtgever. Naast het inkijken moet het boek ook worden bijgehouden. In de meeste gevallen kan ik dat werk overdragen aan de directe begeleider. Soms blijf ik op de achtergrond betrokken om dit uit te voeren;
  12. Meestal werk ik een half uur of een uur per week met één persoon. Samen met de familie en/of begeleiders evalueer ik regelmatig of het werken met het levensboek nog iets bijdraagt aan de beoogde doelstellingen. Na voltooiing van het boek kan de begeleider zo’n twee tot drie keer per week met de bewoner het levensboek inkijken, zodat deze regelmatig een stukje van het eigen leven kan herbeleven. Dit hoeft niet altijd door de beroepskracht te gebeuren, maar kan ook door familie worden gedaan.
  13. Verdere informatie over tijd en kosten voor een levensverhaal dat ik direct in opdracht van de hoofdpersoon schrijf, vindt u op de pagina levensverhalen.
Twitter Facebook LinkedIn Mail mij
Nieuws
Stellingverhalen
2016-06-09 07:58:42

De Stelling van Amsterdam is 20 jaar Unesco Werelderfgoed. In dat kader organiseer ik het verhalenproject Leven op de Stelling, forten van toen en nu, met een festival in fort benoorden Spaarndam op 22 wen 23 oktober en natuurlijk een boek met alle verhalen en veel fotos.
Boek Beleef Oud-IJmuiden
2015-09-23 08:15:51

Het eerste exemplaar van het boek Beleef Oud-IJmuiden, Verhalen uit de oude visserswijk, is overhandigd aan Conny Braam. In het boek staan veertig levensverhalen, boeiende anekdotes en veel oude fotos. Kijk op de pagina Boeken hoe u het boek kunt kopen.
Beleef Oud-IJmuiden in NAW
2015-04-21 21:39:46

Beleef Oud-IJmuiden: leidt storytelling tot communitybuilding. Deze vraag wordt beantwoord in het vaktijdschrift NAW door bewoners en bedrijven uit de buurt, de projectleider van de bouwer en de initiatiefneemsters van Beleef Oud-IJmuiden.